Thánh Lễ

Thánh lễ có thể được xem xét dưới hai khía cạnh: một bí tích hoặc một hy tế. Để hiểu sự phân biệt này, chúng ta trở lại với hình ảnh của tự nhiên. Mỗi ngày trong đời bạn, bạn ăn những loại thực phẩm như lúa mì, rau củ, cá và thịt. Tất cả những thứ ấy đi vào việc nuôi sống bạn. Nhưng trước khi có thể nuôi dưỡng bạn, chúng phải trải qua một hình thức hy sinh nào đó. Trước khi trở thành “bí tích” cho sự sống thể lý của bạn, chúng phải chết hoặc bị sát tế. Rau củ phải bị nhổ khỏi rễ, phải qua lửa và sự thanh tẩy của nước. Động vật phải chịu lưỡi dao. Nói cách khác, cái chết phải xảy ra trước khi bạn được sống. Ngay cả thiên nhiên cũng cho thấy: trước khi có một bí tích, phải có hy tế; trước khi có Hiệp Lễ, phải có hy tế, tức phần Truyền Phép.

Trong thiên nhiên luôn có một định luật: chúng ta sống nhờ điều chúng ta giết. Những tạo vật này tự hiến cho sự sống của chúng ta; chúng được biến đổi thành sự sống cao hơn của chúng ta. Định luật này dường như cũng được áp dụng trên đồi Canvê. Khi nhìn lên Thập giá, chúng ta nhận ra rằng chúng ta sống nhờ Đấng mà chúng ta đã sát hại. Ai trong chúng ta có thể nói mình vô can trong việc đóng đinh? Kiêu ngạo của chúng ta nằm trong mão gai của Chúa, tham lam của chúng ta nơi đôi tay bị đóng đinh, dục vọng của chúng ta trong thân mình bị xé nát. Dù chính tội lỗi chúng ta làm Người phải chết, Người vẫn ban sự sống của Người cho chúng ta. Chúng ta sống nhờ Đấng mà chúng ta đã giết.

Chúng ta đã nói rằng Chúa Giêsu đến thế gian để cứu chuộc chúng ta. Trong lịch sử luôn có những mong đợi về hy tế vĩ đại ấy. Con người, ý thức sự bất xứng của mình, đã lấy lúa mì, nho, bò mộng, chim gáy, chiên cừu… làm đại diện cho chính mình. Rồi họ sát tế các lễ vật ấy để chứng tỏ trước mặt Thiên Chúa rằng họ không xứng đáng hiện hữu trước Ngài. Đó là một hy tế thay thế, đứng thay cho con người.

 Trong tôn giáo Do Thái, các hình thức hy tế được chính Thiên Chúa ấn định, trong đó có chiên Vượt Qua. Trong tất cả các hy tế—cả ngoại giáo lẫn Do Thái giáo—luôn có sự phân biệt giữa tư tế dâng lễ và lễ vật được dâng. Bạn có thể chỉ ra tư tế một bên, và lễ vật một bên—cho đến khi Chúa Kitô xuất hiện. Người vừa là Tư Tế, vừa là Lễ Vật. Người khác hẳn mọi hy tế trong lịch sử, vì Người tự hiến chính mình; Người dâng chính mạng sống Người. Người vừa là Đấng dâng, vừa là Của lễ được dâng. Đây vẫn là một hy tế thay thế: Người đứng vào chỗ của chúng ta như thể tội lỗi ấy thuộc về Người.

Vậy Thánh Lễ là gì? Thánh Lễ là tưởng niệm cái chết của Chúa và là việc áp dụng hy tế Thập giá ấy cho chúng ta hôm nay.

Đây là một ý khá mới với nhiều người; vì thế, chúng ta dùng hình ảnh Memorial Day (ở Mỹ). Mọi dân tộc đều ghi nhớ những người lính đã chết để khơi dậy lòng đạo đức và tình yêu tổ quốc. Tại Hoa Kỳ, người ta đặt hoa trên mộ chiến sĩ vào Ngày Tưởng Niệm / Memorial Day để nhớ lại hy sinh của họ hầu chúng ta được sống và hưởng tự do.

Chúa Giêsu đã chết như vị Thủ Lãnh vĩ đại của ơn cứu độ chúng ta. Người không đến để sống; Người đến để chết. Mục đích Người đến là hiến thân thay cho chúng ta để xóa bỏ lỗi lầm vô hạn của chúng ta. Cái chết của Người quan trọng hơn ba mươi ba năm sống của Người, vì chính cái chết ấy đã mua cho chúng ta ơn cứu độ. Hy tế đổ máu trên Thánh Giá bắt đầu khi Người thiết lập Bữa Tiệc Ly. Trước khi cử hành tưởng niệm này, Kinh Thánh nói:

Chúa Giêsu biết giờ của Người đã đến—giờ phải rời thế gian mà về cùng Chúa Cha. Người vẫn yêu thương những kẻ thuộc về Người trong thế gian, và Người yêu thương họ đến cùng (Gioan 13,1).

Người muốn trao ban bằng chứng cao nhất về tình yêu của mình; Bữa Tiệc Ly hướng về Thập Giá của Người. Người không muốn để ký ức về cái chết của Người tùy thuộc vào trí nhớ mong manh của con người, vì Người biết con người mau quên! Chính Người sẽ thiết lập một tưởng niệm chính xác. Trong đêm trước khi Người chịu chết, tại Bữa Tiệc Ly, Người thiết lập không phải một “Ngày Tưởng Niệm”, nhưng một hành động tưởng niệm.

Ở đây chúng ta phải nhớ lại lời Chúa trong Bữa Tiệc Ly: Người cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng, bẻ ra và trao cho các ông mà nói: “Này là Mình Thầy, hiến tế vì anh em.” Kinh Thánh tiếp tục: Rồi Người cầm lấy chén, dâng lời tạ ơn và trao cho các ông mà nói: “Tất cả hãy uống chén này, vì đây là Máu Thầy, Máu Giao Ước Mới, đổ ra cho muôn người được tha tội” (Mt 26,26-28).

Khi bản thể của bánh trở thành bản thể Mình Chúa Kitô, và bản thể của rượu trở thành bản thể Máu Người, Người nói với Giáo Hội – theo lời Kinh Thánh – rằng: “Điều Thầy vừa làm, anh em hãy làm mà tưởng nhớ đến Thầy.” Ý nghĩa của lời này hoàn toàn rõ ràng: nếu các Tông đồ có thể làm điều Người làm, họ phải được ban quyền năng để thi hành.

Trong đêm Tiệc Ly, khi Chúa thiết lập việc tưởng niệm cái chết của Người, Người hướng về đồi Canvê sẽ diễn ra vào ngày hôm sau. Thập Giá không phải là một hy tế riêng biệt; đó không phải là một lễ tế hoàn toàn khác, nhưng là sự hiện diện mới của cùng một hy tế. Bữa Tiệc Ly là việc trình bày không đổ máu hy tế của Người, còn ngày hôm sau, khi Người tiến lên Thập Giá, sẽ là hy tế đổ máu. Điều cần được nhấn mạnh ở đây là Chúa nói: “Hãy làm điều này. Hãy lập lại. Hãy kéo dài và lan rộng trong không gian và thời gian để mọi người đều được dự phần vào hy tế của Thầy.” Khi chúng ta làm điều đó, chúng ta có Thánh Lễ.

Chúng ta hãy dùng một ví dụ khác—và mọi ví dụ đều bất toàn—nhưng ở đây, chúng ta dùng ví dụ về một vở kịch. Giả sử một nhà viết kịch vĩ đại sáng tác một vở bi kịch tuyệt hảo. Vở kịch ấy có thể thuật lại câu chuyện một cộng đoàn bị phong cùi được chữa lành, được phục hồi bình an và hợp nhất, và bắt đầu sống trong bác ái. Giả sử vở kịch này được trình diễn một cách xuất sắc. Thật đáng tiếc nếu nó chỉ được một thành phố và một nhà hát chứng kiến trong một khoảnh khắc duy nhất. Thật là bi thảm nếu ký ức duy nhất về nó chỉ là vài bài bình luận của bốn nhà phê bình, trích dẫn đôi dòng và kể sơ lược nhân vật.

Bạn có nghĩ rằng Chúa chúng ta đã trải qua bi kịch trên đồi Canvê chỉ một lần duy nhất, rồi để lại chẳng gì khác ngoài điều bốn tác giả Mát-thêu, Mác-cô, Luca và Gioan thuật lại không? Dĩ nhiên là không! Cũng như các nhà sản xuất sân khấu sẽ lập ra nhiều đoàn diễn lưu động cho vở kịch ấy, thì Chúa Giêsu cũng thiết lập những “đoàn diễn” của Người. Vị bi kịch gia cao cả—là Đức Kitô—đã hiến dâng mạng sống vì tội lỗi thế gian theo đúng “kịch bản” Chúa Cha viết ra. Ngay sau đó, theo lệnh Người, bi kịch Canvê được tái diễn trên khắp thế giới, nhờ các “đoàn diễn lưu động” trình diễn trước “những khán giả đông đảo” hằng ngày.

Sự tái diễn hy tế của Chúa Kitô trên Thập Giá—được áp dụng vào chính thời đại và đời sống chúng ta—chính là Thánh Lễ. Trong Thánh Lễ, Nhiệm Thể Chúa Kitô dâng lên cùng với Người và nhờ Người hy tế Canvê lên Chúa Cha. Như trong Bữa Tiệc Ly Chúa hướng về Thập Giá, thì trong Thánh Lễ chúng ta hướng về Thập Giá và Bữa Tiệc Ly.

Điều này dẫn chúng ta đến hai câu hỏi: Hy tế Thập Giá khác gì với hy tế Thánh Lễ? Và hy tế Thập Giá có giống hy tế Thánh Lễ không? Chúng ta hãy xét sự giống nhau trước, rồi đến sự khác biệt. Trong cả hai—Thập Giá và Thánh Lễ—vẫn là cùng một vị Tư Tế, là Chúa Kitô, và cùng một Lễ Vật, cũng chính là Chúa Kitô.

Trên Thập Giá cũng như trong Thánh Lễ, Chúa là Đấng dâng của lễ và cũng là lễ vật được dâng. Vì thế Thánh Kinh nói rằng: Vì vậy, chúng ta có một Thượng Tế cao cả, Đấng đã đi qua các tầng trời, là Đức Giêsu, Con Thiên Chúa, nên chúng ta hãy giữ vững lời tuyên xưng đức tin của mình. Thật vậy, chúng ta không có một Thượng Tế không biết cảm thương những yếu đuối của chúng ta, nhưng là Đấng đã chịu thử thách trong mọi sự như chúng ta, ngoại trừ tội lỗi. Vậy, chúng ta hãy mạnh dạn tiến đến ngai ân sủng, để được xót thương và lãnh nhận ân sủng trợ giúp kịp thời (Hr 4,14–16).

Hãy lưu ý việc thi hành liên lỉ chức Thượng tế của Người. Trong Thánh Lễ, Người dâng Hy lễ của Người lên Chúa Cha. Người chuyển cầu cho chúng ta với tư cách là Thượng Tế. Hãy hình dung Chúa chúng ta trên trời, giơ ra những dấu thương tích của Người và thưa với Chúa Cha: “Xin Cha nhìn xem những gì Con đã chịu vì loài người.”

Như chúng ta đã tự hỏi: “Nếu các hy lễ của Cựu Ước chỉ đem lại sự thanh tẩy bên ngoài, thì máu của Đức Kitô, Đấng đã tự hiến nhờ Thánh Thần, lại không thể thanh tẩy lương tâm chúng ta để phụng sự Thiên Chúa hằng sống sao?” Chúa chúng ta vừa là Tư Tế, vừa là Lễ Vật. Giữa tội lỗi của chúng ta và vinh quang của Người, Người đặt vào đó chính Hy lễ vĩnh cửu của Người.

Bạn hỏi: “Vậy vai trò của linh mục trần thế khi đứng trước bàn thờ là gì?”

Khi tôi dâng Thánh Lễ, tôi chỉ là khí cụ của Chúa Kitô. Chính Người dâng Thánh Lễ. Chính Người là Lễ Vật. Mỗi linh mục là hình ảnh bí tích của Chúa Kitô, nhân danh Người và trong quyền năng của Người mà đọc lời truyền phép. Chúng ta không thể nhấn mạnh điều này cho đủ: Chúa Kitô là Thượng Tế; Chúa Kitô là Lễ Vật. Khi được truyền chức, chúng tôi lãnh nhận quyền năng hành động nhờ quyền năng của Người và nhân danh Người. Chúng tôi cho Người mượn lưỡi, cho Người mượn đôi tay, nhưng Hy tế là của Người. Người là Thượng Tế; Người là Lễ Vật.

Vậy những điểm khác biệt là gì?

Hy tế Thập Giá là hy tế đổ máu, còn hy tế Thánh Lễ là không đổ máu. Trên đồi Canvê, những người đứng gần thấy dòng máu cứu độ đỏ thắm chảy từ tay, chân và cạnh sườn Người; còn trong Thánh Lễ không có sự đóng đinh thể lý. Sự đóng đinh ấy được tái diễn cách biểu tượng dưới hình bánh và rượu. Điểm khác biệt thứ hai: trên Thập Giá, Chúa ở một mình; trong Thánh Lễ, Nhiệm Thể Người cùng dâng lễ với Người. Trên Thập Giá, Người ở một mình nhưng đã cứu chuộc tất cả. Qua hy tế ấy, Người đặt một kho báu vĩ đại trong một ngân khố dành cho những kẻ nghèo thiêng liêng của thế giới. Chỉ khi Chúa Thánh Thần đến, chúng ta mới có thể rút từ kho báu ấy.

Từ khi Chúa Thánh Thần đến và Giáo Hội bắt đầu dâng Thánh Lễ, Chúa không còn một mình; chúng ta ở với Người. Người là Đầu, sử dụng Thân Thể Người. Nhiệm Thể kết hiệp với Chúa Kitô, Đầu, trong tư cách là Đấng dâng lễ; Nhiệm Thể cũng kết hiệp với Chúa Kitô, Đầu, trong tư cách lễ vật được dâng. Vì thế trong Thánh Lễ các lời nguyện được đọc ở ngôi thứ nhất số nhiều: “Chúng con là tôi tớ Chúa và toàn thể dân thánh Chúa dâng lên Chúa lễ tế này.” Trong Thánh Lễ, Chúa không còn là Tư Tế độc nhất theo nghĩa tuyệt đối, cũng không còn là Lễ Vật độc nhất theo nghĩa cô độc—vì Người kết hợp với các linh mục trần thế, là những khí cụ quyền năng của Người. Người cũng kết hợp với các “lễ vật” khác, tức những hy sinh của chúng ta, những cuộc chiến đấu chống lại con người cũ, sự đóng đinh các dục vọng và khuynh hướng xấu—tất cả những thử thách của Nhiệm Thể Chúa Kitô.

Vậy Thánh Lễ không phải là một kỷ vật để nhớ việc xưa cũ. Thánh Lễ là một thị kiến; là một hành động vừa thuộc thời gian vừa thuộc vĩnh cửu. Thuộc thời gian, vì nó diễn ra trước mắt chúng ta trên bàn thờ. Thuộc vĩnh cửu, vì giá trị cứu chuộc của nó ứng dụng cho chúng ta mọi công nghiệp của cái chết, sự Phục Sinh, Thăng Thiên và Vinh Hiển của Chúa. Chúng ta kết hợp với hành động vĩnh cửu của tình yêu: Thánh Lễ.

Nếu trong ngày Thứ Sáu Tuần Thánh, Đức Mẹ, thánh Gioan, và Maria Mađalêna đứng dưới chân Thập Giá mà nhắm mắt lại để chiêm niệm mầu nhiệm tình yêu đang diễn ra, họ đã thực sự đang tham dự Thánh Lễ.

Nếu trong Thánh Lễ chúng ta nhắm mắt lại và tập trung vào mầu nhiệm ấy, thì cũng chẳng khác nào chúng ta đứng bên Mẹ Maria, Mađalêna và Gioan dưới chân Thập Giá. Thánh Lễ không phải là một hy tế mới; đó là sự tái diễn trong không gian và thời gian của công trình cứu chuộc. Tại sao chúng ta lại bị trừng phạt bởi vĩnh cửu vì vấn đề trong thời gian? Liệu có người hôm nay vẫn muốn làm Veronica để trao khăn cho Chúa chịu đau khổ? Hay có người muốn làm Simon để giúp Người vác Thánh Giá (Mt 27,32)? Há chúng ta không muốn dâng những đau khổ riêng của mình để kết hợp với Người, để chúng trở nên phần đền tội của chúng ta sao?

Người ta nói rằng một ngày nào đó khoa học có thể lần lại mọi âm thanh từng vang lên trong vũ trụ, vì chúng vẫn tồn tại đâu đó trong không gian. Như thế chúng ta có thể nghe lại tiếng của Alexander, của các thánh, thậm chí tiếng nói của chính Chúa Giêsu. Nhưng hãy so sánh điều đó với việc được quay lại và tái diễn chính hy tế Thập Giá, đem Thập Giá của đồi Canvê đặt vào New York, London, Tokyo hay Berlin, và áp dụng ơn cứu chuộc vào linh hồn chúng ta ngay lúc này. Thật là mầu nhiệm của tình yêu vĩ đại! Đó chính là Thánh Lễ.